LSR-Kennisbank

Sterk in Medezeggenschap

  • Home
  • Mantelzorg
  • Cliëntenraad revalidatie en mantelzorg - LSR-Kennisbank(current)

Mantelzorgers vervullen een steeds belangrijkere rol in het revalidatieproces en het betaalbaar houden van de zorg. Goede ondersteuning voor mantelzorgers is daarom van groot belang. De cliëntenraad kan hier een initiërende rol in spelen. Mantelzorgers spelen een belangrijke rol in het revalidatieproces. Zij dragen er aan bij dat patiënten langer thuis verzorgd kunnen worden en zijn voor patiënten een stimulans bij de revalidatie (therapietrouw). Met hun ervaringskennis, over de patiënt en het revalidatieproces vullen ze de professionele zorgverleners in belangrijke mate aan. Er zijn echter grenzen aan wat mantelzorgers aan zorg en ondersteuning aan de revalidant kunnen bieden. Het aantal mantelzorgers dat overbelast raakt is de afgelopen jaren gestegen. Dit vormt niet alleen een risico voor de gezondheid van mantelzorgers, maar ook voor het herstelproces van de patiënt. Gerichte aandacht en preventieve ondersteuning is daarom van groot belang.

Rol cliëntenraad

De cliëntenraad kan gevraagd en ongevraagd advies geven aan de bestuurder over onderwerpen die hij van belang vindt. Mantelzorgers vallen weliswaar niet direct onder de achterban van een cliëntenraad, maar spelen een belangrijke rol in de revalidatie en in het leven van revalidanten. Hun rol als verzorger en mededeskundige wordt ook steeds meer erkend. Er is steeds vaker aandacht voor het gezinssysteem en het sociale netwerk van patiënten en het vormgeven van revalidatie vanuit een gezamenlijke trialoog (patiënt-mantelzorger-zorgprofessional). Mantelzorg neemt een steeds belangrijkere plek in binnen de zorg en de Nederlandse samenleving. Voor cliëntenraden alle reden om dit onderwerp op de agenda bij de raad van bestuur te zetten.

De punten hieronder geven aan hoe revalidatiecentra mantelzorgondersteuning beleidsmatig en organisatorisch kunnen vormgeven. De cliëntenraad kan deze punten gebruiken voor het opstellen van een advies aan de raad van bestuur.

Informeren en bewustmaken van mantelzorgers

  • Neem in het informatiemateriaal voor nieuwe cliënten informatie op over het mantelzorgbeleid.
  • Zorg dat informatie over het mantelzorgbeleid duidelijk en goed vindbaar op de website staat.
  • Maak duidelijk wie voor de mantelzorger aanspreekpunt is binnen het revalidatiecentrum.
  • Overleg met patiënt en familie wie namens de patiënt contactpersoon is en welke rol hij heeft. Wijs eventueel een patiënt op de mogelijkheid een wettelijke vertegenwoordiger aan te stellen via een schriftelijke (notariële) machtiging.
  • Zorg dat zorgprofessionals de mantelzorger actief uitnodigen voor de gesprekken met de patiënt. Houd daarbij rekening met de agenda van de mantelzorger.
  • Zorg voor goede voorlichting op het juiste moment, bied informatie op maat, herhaal dit als het nodig is en geef ruimte voor het stellen van vragen.
  • Geef concrete voorlichting over de ziekte, de prognose, eventuele complicaties, de behandelmethoden. En over wat de mantelzorger te wachten staat in de thuissituatie bij ontslag, informatie over leefregels en medicatiegebruik.
  • Informeer mantelzorgers over mogelijkheden van ondersteuning en begeleiding in hun eigen woonplaats.
  • Zorg dat mantelzorgers informatie krijgen die zij thuis nog eens rustig kunnen nalezen.

Signaleren door zorgprofessionals

  • Zorg dat zorgprofessionals bij elk contact ook aan de mantelzorger vragen hoe het met hem of haar gaat. Het tonen van interesse en het stellen van open vragen zijn van belang.
  • Zorg dat zorgprofessionals alert zijn op signalen van overbelasting van mantelzorgers. Dit kan door voorlichting aan professionals, het instellen van een signaleringsprocedure en het beschikbaar stellen van signaleringsinstrumenten die overbelasting meten zoals de Caregiver Strain Index (CSI) en de Caregiver Reaction Assessment (CRA).
  • Zorg ervoor dat de maatschappelijk werker in het revalidatiecentrum kennis heeft van risicoprofielen van overbelasting zoals leeftijd, ernst van de aandoening, grootte sociale netwerk, kwaliteit van de relatie tussen mantelzorger en patiënt en copingstijl (de manier waarop iemand met problemen en stress omgaat) van de mantelzorger.
  • Zorg dat de maatschappelijk werker specifieke kennis heeft over punten waar mantelzorgers tegen aan lopen zoals de disbalans draagkracht/draaglast, schuldgevoelens, rolveranderingen, aanvaardingsproblemen en rouwverwerking.

Doorverwijzen mantelzorgers

  • Wijs in het revalidatiecentrum een of meerdere aandachtsfunctionarissen Mantelzorg aan die zich het thema mantelzorg eigen maken en collega’s helpen en informeren.
  • Zorg ervoor dat bij hen de contactgegevens van organisaties voor mantelzorgondersteuning in de regio bekend zijn.
  • Laat de aandachtsfunctionaris van het revalidatiecentrum kennis maken met medewerkers van steunpunten mantelzorg. Dit vergemakkelijkt de contacten.
  • Zorg dat de transferverpleegkundige al in het revalidatiecentrum contact opneemt met de mantelzorger en de patiënt om de ondersteuning voor en na ontslag te regelen.
  • Vraag of de transferverpleegkundige de contactgegevens van de mantelzorger mag doorgeven aan het steunpunt mantelzorg. Dan kan een medewerker na ontslag contact opnemen met de mantelzorger om te informeren hoe het gaat.

Actief ondersteunen door zorgprofessionals

  • Zorg dat mantelzorgers de gelegenheid krijgen om over zichzelf te praten, ook zonder de patiënt. Houd bijvoorbeeld standaard bij een opname een apart gesprek met de mantelzorger.
  • Breng de mogelijkheden van ondersteuning door de mantelzorger en het sociale netwerk in kaart (gebruik de Mantelscan). Organiseer hierover een beraad en nodig alle betrokkenen uit. Speel daarbij zo veel mogelijk in op de eigen regie van de mantelzorger. Stel eventueel behandeldoelen op.
  • Maak mantelzorgers bewust van de risico’s op overbelasting en het belang om ondersteuning te vragen.
  • Houd rekening met de specifieke wensen en mogelijkheden van verschillende type mantelzorgers.
  • Houd er rekening mee (bijvoorbeeld bij het plannen van afspraken) dat veel mantelzorgers een gezin of werk met zorgtaken combineren.
  • Heb ‘oog’ voor de verschillende rollen die een mantelzorger kan hebben ten aanzien van zijn/haar naaste.
  • Zorg dat patiënt en mantelzorger samen kunnen zijn. Geef privacy. Bied de mogelijkheid van overnachting.
  • Neem een ‘gastvrije’ houding aan. Zorg dat mantelzorgers zich prettig voelen op de afdeling en maak hen wegwijs in het revalidatiecentrum. Communiceer duidelijk en spreek verwachtingen over en weer uit.
  • Zorg voor een nauwe, gelijkwaardige samenwerking tussen zorgprofessionals en mantelzorger. Betrek mantelzorgers vanaf de start van de revalidatie actief bij het proces. Vraag naar hun mening. Leg verpleegkundige of verzorgende handelingen uit. Ondersteun hen bij zaken/taken die zij moeilijk vinden. Stem regelmatig af. Werk toe naar een zo normaal mogelijk leven na de revalidatie.

 Creëren van een eigen ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers

  • Organiseer gespreksgroepen, lotgenotencontact, familiebijeenkomsten en informatiebijeenkomsten voor mantelzorgers.
  • Bied ondersteuning van bijvoorbeeld een psycholoog aan of organiseer speciale spreekuren.
  • Zet ervaringsdeskundigen in als maatje voor mantelzorger en patiënt. Met name bij overgangsmomenten van diagnose naar behandeling, naar huis.
  • Betrek mantelzorgers bij patiëntenraadplegingen of organiseer spiegelgesprekken met mantelzorgers.
  • Benoem een medewerker, bijvoorbeeld de aandachtsfunctionaris, die verantwoordelijk is voor het mantelzorgbeleid en goede samenwerking tussen professional en mantelzorger.
  • Zorg dat mantelzorg terugkomt in de zorgvisie en het kwaliteits- en scholingsbeleid.
  • Zoek financiële ruimte door samen met een Steunpunt Mantelzorg subsidie of financiering aan te vragen bij gemeente, provincie, zorgkantoor of een fonds voor een thematisch project. Probeer hierbij aan te sluiten op de actualiteit of de specifieke behoefte van het eigen revalidatiecentrum, de eigen groep mantelzorgers of gemeente.
  • Bied nazorg na ontslag van de patiënt. Dit is ook in het belang van de mantelzorger. Organiseer bijvoorbeeld huisbezoeken of spreekuren.

Stappen cliëntenraad

Als cliëntenraad kunt u beleid over mantelzorg beïnvloeden door middel van het uitbrengen van een ongevraagd advies. Hieronder staan stappen die u als cliëntenraad kunt zetten om mantelzorg op de agenda van uw revalidatiecentrum te krijgen.

  • Stel als cliëntenraad gezamenlijk vast dat u met mantelzorgbeleid aan de slag wilt en neem het op als onderwerp in het werkplan van de cliëntenraad.
  • Maak een actieplan om te weten wat u met mantelzorgbeleid wilt bereiken:
    • Inventariseer wat er al aan mantelzorgondersteuning wordt geboden in het revalidatiecentrum.
    • Breng in kaart wat de ervaring en beleving van mantelzorgers is. Ga op zoek naar onderzoeken en/of organiseer contact met mantelzorgers van het revalidatiecentrum.
    • Organiseer een (extra) cliëntenraadsvergadering over mantelzorg. Nodig een mantelzorger of iemand van het steunpunt mantelzorg uit.
    • Inventariseer ieders mening in de cliëntenraad omtrent mantelzorg. Brainstorm gezamenlijk over wat nodig en wenselijk is op het gebied van mantelzorgondersteuning.
    • Maak gebruik van deze bewaarkaart of de ervaringen van andere revalidatiecentra.
  • Formuleer een advies over mantelzorg en ga met de raad van bestuur in gesprek. Bespreek wat de raad van bestuur als zijn opdracht ziet voor beleid over mantelzorgondersteuning.
  • Geef schriftelijk advies over de wijze waarop het beleid gewijzigd kan worden in het belang van mantelzorgers en de patiënt. Wees zo concreet mogelijk. Gebruik de adviessuggesties in deze bewaarkaart. Vraag de bestuurder om een reactie voor een bepaalde datum.
  • Bespreek de reactie van de bestuurder. Neemt de bestuurder het advies niet over, ga dan eventueel opnieuw in overleg met de bestuurder en/of schrijf een nieuw advies. Neemt de bestuurder het advies wel over, maak dan afspraken met de bestuurder over het tijdpad om het advies te realiseren en stel een evaluatie voor.

Meer informatie

www.mezzo.nl

www.movisie.nl

www.expertisecentrummantelzorg.nl

www.werkenmantelzorg.nl

www.invoormantelzorg.nl

Documenten

Rapport Ondersteuningsbehoeften Mantelzorgers in Revalidatiezorg Lees voor

Bewaarkaart Mantelzorg en cliëntenraden in de revalidatie Lees voor

Artikel: Wie zorgt er voor de mantelzorger? Lees voor

Artikel: Die mantel past u allemaal. Familie, buren en vrienden als reserveleger Lees voor